Mục tiêu của ngành dệt may Việt nam là tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những trụ cột xuất khẩu chủ lực của nền kinh tế quốc gia trong năm 2026. Các mục tiêu và định hướng chính là:
- Kim ngạch xuất khẩu: Phấn đấu đạt mốc 48 – 49 tỷ USD thông qua việc duy trì nhịp độ tăng trưởng đơn hàng từ các thị trường lớn.
- Chuyển đổi xanh: Tập trung đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về phát triển bền vững, sản xuất xanh và giảm phát thải carbon theo yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu như EU, Mỹ.
- Nâng cao chuỗi giá trị: Tăng tỷ lệ nội địa hóa nguồn nguyên phụ liệu, dịch chuyển dần từ hình thức gia công đơn thuần (CMT) sang các mô hình chủ động hơn như FOB (tự mua nguyên liệu, bán thành phẩm) và ODM (tự thiết kế và sản xuất)
- ……
Để thực thi hiệu quả và không bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu, các doanh nhân dệt may cần nắm chắc hệ thống khái niệm và tiêu chuẩn quốc tế cốt lõi sau đây. Một chuỗi bài viết trong mục compliance này sẽ cố gắng cung cấp thông tin cần nắm bắt đối với từng tiêu chuẩn :
TIÊU CHUẨN OEKO-TEX Standard 100
OEKO-TEX Standard 100 là chứng nhận kiểm tra dư lượng hóa chất có hại trên sản phẩm dệt may, do hệ thống OEKO-TEX -một hiệp hội các viện nghiên cứu dệt độc lập tại Châu Âu và Nhật Bản – trong đó Hohenstein tại Đức là một trong những viện kiểm định lớn nhất) ban hành và quản lý.
Điểm cần hiểu đúng ngay từ đầu: OEKO-TEX Standard 100 chỉ tập trung vào một câu hỏi duy nhất: sản phẩm cuối cùng, khi đến tay người mặc, có chứa hóa chất vượt có hại ngưỡng an toàn hay không?
Chứng chỉ OEKO-TEX (phổ biến nhất là STANDARD 100 by OEKO-TEX®) là một hệ thống kiểm nghiệm và chứng nhận độc lập toàn cầu dành cho các sản phẩm dệt may ở mọi giai đoạn chế biến. Chứng chỉ này đảm bảo sản phẩm an toàn cho sức khỏe con người và không chứa các chất độc hại vượt quá mức quy định.
Hệ thống này áp dụng theo mô hình module, có nghĩa là có thể chứng nhận ở bất kỳ công đoạn nào trong chuỗi sản xuất (sợi, vải mộc, vải nhuộm, sản phẩm may hoàn chỉnh, phụ liệu), và một khi nguyên liệu đầu vào đã có chứng nhận, các công đoạn sau không cần test lại từ đầu, giúp chi phí chứng nhận được phân bổ dọc theo các công đoạn sản xuất.
Tiêu chuẩn phân loại sản phẩm thành 4 nhóm theo mức độ tiếp xúc với cơ thể, với ngưỡng khắt khe giảm dần:
*Nhóm I: Sản phẩm cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ (ngưỡng nghiêm ngặt nhất)
*Nhóm II: Sản phẩm tiếp xúc trực tiếp với da (đồ lót, áo thun…)
*Nhóm III: Sản phẩm không tiếp xúc trực tiếp da (áo khoác ngoài, có lớp lót…)
*Nhóm IV: Vật liệu trang trí nội thất (rèm, bọc ghế…)
Mục đích ban hành và áp dụng:
OEKO-TEX ra đời để giải quyết một khoảng trống: các quy định pháp lý như REACH của EU kiểm soát hóa chất theo góc độ hóa học công nghiệp nói chung, không thiết kế riêng cho ngành dệt may và không tính đến việc con người mặc vải sát da mỗi ngày. Bộ tiêu chí của OEKO-TEX được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học tính đến mọi con đường hóa chất có thể xâm nhập cơ thể qua da, qua đường miệng (trẻ nhỏ hay cắn/ngậm vải), qua hô hấp và trong nhiều trường hợp khác . Vì vậy, ngưỡng giới hạn của OEKO-TEX còn khắt khe hơn cả quy định pháp lý hiện hành.
Vì vậy, dù không phải luật bắt buộc, OEKO-TEX dần trở thành một sự thống nhất chung mà nhãn hàng quốc tế dùng để yêu cầu nhà cung cấp chứng minh an toàn sản phẩm, thay vì phải tự đặt ra bộ tiêu chí riêng.
OEKO-TEX là bắt buộc hay tự nguyện?
OEKO-TEX Standard 100 về bản chất pháp lý là tự nguyện. Không quốc gia nào bắt buộc doanh nghiệp phải có chứng chỉ này để được xuất khẩu. Tuy nhiên, trên thực tế đơn hàng:
– Nhiều buyer (đặc biệt phân khúc trung-cao cấp, đồ trẻ em, đồ lót) đưa OEKO-TEX vào yêu cầu bắt buộc trong hợp đồng thương mại. Lúc này nó trở thành điều kiện bắt buộc theo hợp đồng, dù không bắt buộc theo luật.
– Với các đơn hàng phổ thông hơn hoặc buyer không yêu cầu chứng chỉ chính thức, nhà máy có thể chỉ cần cung cấp **Guarantee Letter** (thư cam kết tự công bố sản phẩm không chứa các chất bị cấm/hạn chế) kèm theo test report nội bộ hoặc test report từ một lô mẫu đại diện — không cần chứng nhận thường niên đầy đủ.
Nguyên tắc chung: Hàng trẻ em, đồ lót, đồ ngủ hầu như luôn cần test report từ bên thứ ba (do rủi ro pháp lý và uy tín cao nếu có sự cố); Hàng người lớn, phân khúc phổ thông, thường chấp nhận Guarantee Letter nếu nhà máy có hồ sơ kiểm soát hóa chất đầu vào rõ ràng. Nhà máy nên hỏi rõ buyer ngay từ đầu đơn hàng: Họ cần chứng chỉ chính thức mang tên nhà máy, , hay chỉ cần Guarantee Letter.
Tại sao nên đạt chứng chỉ dù không bắt buộc?
Mặc dù không thay thế được về mặt giấy tờ, nhưng nếu vải hoặc sản phẩm của các bạn đã đạt chứng chỉ OEKO-TEX STANDARD 100, bạn đang có lợi thế rất lớn:
- Đảm bảo 99% đạt REACH: Tiêu chuẩn của OEKO-TEX thường nghiêm ngặt hơn hoặc tương đương với REACH. Sản phẩm đạt OEKO-TEX gần như chắc chắn sẽ vượt qua bài test REACH SVHC.
- Được các phòng lab chấp nhận để giảm chi phí: Khi bạn mang mẫu đi test REACH tại SGS hay TÜV Rheinland, nếu bạn xuất trình được chứng chỉ OEKO-TEX của nguyên liệu đầu vào, phòng lab có thể giảm bớt các chỉ tiêu cần quét rủi ro, giúp bạn tiết kiệm chi phí test REACH.
- Nhà mua hàng EU yêu cầu cả hai: Các thương hiệu thời trang lớn tại Châu Âu thường yêu cầu OEKO-TEX để làm thương hiệu (marketing về độ an toàn , bảo vệ môi trường), và bắt buộc phải có REACH để hợp pháp hóa thủ tục nhập khẩu.
- Giảm thời gian đàm phán và rào cản gia nhập.** Một chứng chỉ OEKO-TEX hợp lệ giúp nhà máy xuất hiện trong mạng lưới hơn 35.000 công ty được chứng nhận trên toàn cầu mà buyer có thể tra cứu, rút ngắn đáng kể vòng thẩm định nhà cung cấp mới.
OEKO-TEX Label Check. Bạn chỉ cần truy cập trang web và nhập mã số chứng nhận (Label/Certificate Number) in trên nhãn sản phẩm để xem thông tin chi tiết và hiệu lực.
* Tiết kiệm chi phí về lâu dài. Do cơ chế module, nếu nguyên liệu đầu vào (sợi, vải mộc, thuốc nhuộm) đã được chứng nhận, chi phí kiểm nghiệm cho thành phẩm sẽ được miễn nếu tất cả thành phần đã được kiểm nghiệm thành công theo Standard 100 — nhà máy càng chủ động chứng nhận sớm ở khâu nguyên liệu, càng tiết kiệm chi phí test lặp lại về sau.
* Công cụ marketing trực tiếp: Nhãn OEKO-TEX là một trong số ít chứng chỉ người tiêu dùng cuối tại Mỹ/EU thực sự nhận diện được, có thể dùng trên bao bì, tag sản phẩm, và tài liệu chào hàng.
* Chuẩn bị cho xu hướng siết chặt truy xuất nguồn gốc: Từ giai đoạn chuyển tiếp 2026, chứng chỉ từ nhà cung cấp cấp hai (second-tier) chỉ còn được chấp nhận cho lần chứng nhận đầu tiên, nghĩa là các đợt gia hạn sau này sẽ đòi hỏi truy xuất trực tiếp đến nhà cung cấp cấp một, buộc toàn chuỗi phải minh bạch hóa sớm hơn là muộn.
Quy trình áp dụng
1. Chuẩn bị hồ sơ và mẫu: Điền form đăng ký, liệt kê danh sách nguyên vật liệu/hóa chất đã có chứng nhận OEKO-TEX trước đó (nếu có) và danh sách chưa có, gửi kèm mẫu sản phẩm đại diện.
2. Đơn vị kiểm định tiếp nhận và lập kế hoạch test. Đơn vị được chỉ định (ví dụ Hohenstein) rà soát hồ sơ, làm rõ các điểm chưa đầy đủ, và lập kế hoạch kiểm nghiệm cụ thể cho từng thành phần chưa được chứng nhận.
3. Kiểm nghiệm trong phòng lab – mẫu thường được gửi đến phòng lab trung tâm (với Hohenstein là tại Đức); thời gian kiểm nghiệm thông thường mất 4 đến 6 tuần kể từ khi lab nhận đủ mẫu và hồ sơ.
4. Đánh giá thực tế tại nhà máy (company audit) – đây là cấu phần bắt buộc, thường được thực hiện ngay trước hoặc sau khi cấp chứng chỉ, nhằm xác minh thực tế sản xuất khớp với hồ sơ khai báo.
5. Cấp chứng chỉ – chứng chỉ có hiệu lực 1 năm; hồ sơ gia hạn nên nộp trước 90 ngày so với ngày hết hạn để tránh gián đoạn hiệu lực.
6. Chi phí và thời gian dự kiến: Chi phí OEKO-TEX Standard 100 gồm ba cấu phần: Phí license, phí đánh giá bắt buộc tại nhà máy (company audit), và phí kiểm nghiệm lab — trong đó phần kiểm nghiệm lab là biến động nhất, phụ thuộc trực tiếp vào số lượng thành phần chưa có chứng nhận trước đó trong sản phẩm. Vì cơ chế module, nhà máy càng có nhiều nguyên liệu đầu vào đã được nhà cung cấp chứng nhận sẵn, chi phí kiểm nghiệm thành phẩm càng giảm.
Về thời gian: tổng quá trình từ nộp hồ sơ đến nhận chứng chỉ thường rơi vào khoảng 4-6 tuần cho phần kiểm nghiệm, cộng thêm thời gian sắp xếp đợt đánh giá thực tế tại nhà máy. Với chu kỳ 3 năm, sẽ có thêm một đợt on-site quality assurance meeting bắt buộc.
**Lưu ý thực tế cho nhà máy Việt Nam:** vì mỗi địa điểm sản xuất cần chứng nhận riêng, nhà máy có nhiều xưởng/chi nhánh cần lên kế hoạch ngân sách cho từng địa điểm thay vì kỳ vọng một chứng chỉ dùng chung.
Chứng chỉ OEKO-TEX® STANDARD 100 áp dụng cho mọi cá nhân và tổ chức hoạt động trong chuỗi cung ứng dệt may và da giày, bao gồm nhà sản xuất nguyên liệu thô, xưởng gia công bán thành phẩm, đơn vị sản xuất phụ liệu, cho đến các nhãn hàng thời trang và nhà bán lẻ.
Các đối tượng cần đăng ký chứng nhận
- Nhà sản xuất nguyên liệu thô: Đơn vị cung cấp xơ, sợi, tơ, hạt nhựa dệt.
- Đơn vị sản xuất bán thành phẩm và vải: Các xưởng dệt, nhuộm, in ấn, hoàn thiện vải.
- Nhà sản xuất phụ liệu may mặc: Công ty cung cấp cúc áo, khóa kéo, chỉ khâu, nhãn mác, băng dính.
- Nhà sản xuất sản phẩm hoàn thiện: Xưởng may quần áo, chăn ga gối đệm, khăn, thảm, đồ trang trí nội thất.
- Thương hiệu và nhà bán lẻ: Các nhãn hàng thời trang muốn bảo chứng độ an toàn hóa chất của sản phẩm trước khi đưa ra thị trường hoặc đáp ứng yêu cầu xuất khẩu
——————————————————
Luật REACH cần cho thị trường châu Âu sẽ cung cấp tiếp ở bài viết kế tiếp.
